Futbolu sevən və müəyyən kapitalı olan bir insanın ağlına gec-tez belə bir fikir gələ bilər: “Öz futbol klubumu yarada bilərəmmi?” Cavab bəlidir. Bunun üçün “mütləq milyonçu olmalıyam” və ya “federasiya mənə peşəkar liqada yer verməlidir” kimi bir qayda yoxdur. Avropada futbol klubunun sahibi və ya faktiki idarəedicisi olmağın əsasən iki yolu var: mövcud klubun özünü və ya səhmlərini almaq, yaxud tamamilə yeni klub yaradıb onu futbol sistemində qeydiyyatdan keçirərək aşağı liqalardan başlamaq.
İkinci yol xüsusilə maraqlıdır. Təsəvvür edin ki, İspaniyada yaşayan bir iş adamı 20-25 futbolçu toplayır, məşqçi tapır, klubun adını və emblemini müəyyənləşdirir, stadion və ya meydança icarəyə götürür və komanda yaradır. Bununla iş bitmir. Komanda rəsmi klub kimi təşkil edilməli, müvafiq idman və futbol qurumlarında qeydiyyatdan keçməli, futbolçuların lisenziyaları alınmalı və yarışa qəbul edilməlidir. Bundan sonra klub adətən aşağı ərazi liqasından başlayır. Meydanda uğur qazandıqca isə nəzəri olaraq pillə-pillə yuxarı qalxa bilər.
İspaniyada bunun nə qədər ciddi prinsip olduğunu 2026-cı ildə RFEF-in verdiyi qərar da göstərir. Federasiya CD Unión Malacitano ilə bağlı qərarında yeni layihənin başqa klubun idman yolu ilə qazandığı Segunda Federación yerini götürməsinə icazə vermədi və yeni yaradılmış klubun Əndəlüs futbolunun ən aşağı ərazi kateqoriyasından başlamalı olduğunu bildirdi. Başqa sözlə, pulunuzun olması sizə liqa pillələrini atlamaq hüququ vermir.
Birinci yol: hazır futbol klubunu almaq
Əgər məqsədiniz mümkün qədər tez peşəkar futbola daxil olmaqdırsa, ən qısa yol yeni komanda qurub 10-15 il yüksəlməsini gözləmək yox, mövcud klubda nəzarət payını almaqdır.
Amma “klubun sahibi ilə qiymətdə razılaşdım, pulu verdim, sabahdan prezidentəm” prinsipi Avropanın peşəkar futbolunda işləmir.
Məsələn, İngiltərədə yüksək səviyyəli klub alınarkən futbol qurumlarının müvafiq sahiblik və direktor tələbləri tətbiq olunur. Premier League-də nəzarət dəyişikliyi təsdiq prosesindən keçir və “Control” həddi 25 faizə endirilib. Sir Cim Retkliffin “Mançester Yunayted”də 25 faizlik pay alması, “Friedkin Group”un “Everton”un 98,8 faizini və Vudi Consonun “Kristal Pelas”ın 42,92 faizini əldə etməsi liqanın müvafiq yoxlamalarından sonra təsdiqlənmiş real nümunələrdir.
Aşağı professional səviyyədə isə EFL öz nəzarət və sahiblik prosedurlarını tətbiq edir; FA-nın Owners’ and Directors’ Test rejimi də National League və onun altındakı müəyyən pillələrə qədər uzanır.
Yəni İngiltərədə “Arsenalı almaq istəyirəm” deməklə “Londonun aşağı liqasında öz klubumu yaratmaq istəyirəm” tamamilə fərqli layihələrdir.
İspaniyada da oxşar məntiq var, lakin hüquqi quruluş fərqlidir. Peşəkar klubların böyük hissəsi Sociedad Anónima Deportiva – S.A.D., yəni idman səhmdar cəmiyyəti formasındadır. İspaniyanın Ali İdman Şurası – Consejo Superior de Deportes (CSD) S.A.D.-ların rəsmi siyahısını aparır. Burada “Atletiko Madrid”, “Valensiya”, “Sevilya”, “Betis”, “Espanyol” və digər tanınmış klubları görmək mümkündür.
Əgər bir şəxs S.A.D.-ın səhmlərini alaraq kapitalın 25 faizindən artıq hissəsinə sahib olacaqsa, əvvəlcədən CSD-dən icazə tələb olunur. CSD bunun üçün ayrıca elektron prosedur müəyyən edib.
Deməli, böyük klub almaq istəyən investorun qarşısında ən azı üç məsələ dayanır: satıcı ilə kommersiya razılaşması, klubun hüquqi-səhmdar strukturu və futbol/dövlət tənzimləyicilərinin tələbləri.
Üstəlik, klub alarkən yalnız satış qiymətinə baxmaq böyük səhvdir. Klubun vergi və transfer borcları, futbolçular qarşısında öhdəlikləri, stadionun kimə məxsus olması, icarə müqavilələri, sponsor müqavilələri, məhkəmə işləri, akademiyanın vəziyyəti və növbəti mövsüm üçün maliyyə öhdəlikləri ayrıca yoxlanmalıdır. Bəzən ucuz görünən klub sonradan sahibinə alış qiymətindən daha böyük xərc çıxara bilər.
İkinci yol: sıfırdan öz futbol klubunu yaratmaq
Daha romantik, amma daha uzun yol budur.
Dostlarınızı yığıb forma sifariş vermək hələ futbol klubu yaratmaq demək deyil. Məqsəd rəsmi yarışlarda iştirak etməkdirsə, klub həmin ölkənin futbol sisteminə daxil olmalıdır.
Burada Avropada ümumi məntiq təxminən belə işləyir:
hüquqi klub → yerli/ərazi futbol assosiasiyası → komandanın qeydiyyatı → futbolçu və məşqçi lisenziyaları → stadion/meydança → aşağı liqa → idman nəticələri → yüksəlişlər.
Amma prosedurun detalları ölkədən ölkəyə dəyişir.
İngiltərədə klub yaratmaq istəyirsinizsə
İngiltərə bu məsələnin necə işlədiyini göstərmək üçün yaxşı nümunədir. Yeni klubun ilk əlaqə nöqtələrindən biri yerləşdiyi ərazinin County FA-sıdır.
FA-nın klub yaratmaq üzrə təlimatında prosesin əvvəlində County FA ilə əlaqə saxlayaraq klubun adının uyğunlaşdırılması, klub rəhbərliyinin – sədr, katib, xəzinədar və digər şəxslərin – müəyyənləşdirilməsi, klub qaydalarının hazırlanması, bank hesabının açılması, daha sonra uyğun liqaya müraciət edilməsi və ev meydançasının tapılması göstərilir.
2026/27 mövsümü üçün FA-nın aktual affiliation tələblərində də klubun əsas ev meydançasının göstərilməsi, əsas vəzifəli şəxslərin müəyyənləşdirilməsi, ictimai məsuliyyət sığortası, komandalar üçün fərdi qəza sığortası və ən azı bir menecer və ya məşqçinin göstərilməsi kimi tələblər var.
Qeydiyyat hazırda FA-nın Clubs Portal sistemi vasitəsilə həyata keçirilir və affiliation komanda əsaslıdır. Komandanın meydançası, vəzifəli şəxsləri və digər zəruri məlumatları qaydasında deyilsə, sistem həmin komandanı affiliation üçün seçməyə imkan verməyə bilər.
Yəni Londonda yaşayan bir azərbaycanlı “Baku London FC” adlı komanda yaratmaq istəsə, praktik olaraq əvvəlcə hüquqi və təşkilati strukturu qurmalı, yerli County FA ilə işləməli, ev meydançası tapmalı, heyəti formalaşdırmalı və uyğun yerli liqaya qəbul üçün müraciət etməlidir.
Burada vacib məsələ budur: yeni klub birbaşa Premier League-ə və ya Championship-ə yazılmır.
İngiltərənin futbol piramidası aşağıdan yuxarıya bağlı sistemdir. Klub yerli səviyyədən başlayıb nəticələri və tələb olunan digər meyarları təmin etdikcə daha yüksək pillələrə qalxa bilər. Hətta FA Cup-a giriş də pillədən asılıdır. Məsələn, 2026/27 mövsümü qaydalarında Premier League, EFL və National League System-in Steps 1–5 klubları müəyyən şərtlərlə avtomatik qəbul olunur; Step 6-dan Step 5-ə yüksələnlər də təsdiqdən sonra dəvət edilir.
Deməli, nəzəri baxımdan kiçik bir şəhərdə başladığınız klubun illər sonra yüksək səviyyəyə qalxması mümkündür. Lakin hər pillədə yalnız futbol nəticəsi deyil, stadion, maliyyə, təhlükəsizlik və liqa standartları da qarşınıza çıxacaq.
İspaniyada necədir?
İspaniyada yeni klub yaradarkən əsas qapı birbaşa La Liga deyil, klubun yerləşdiyi muxtar icmanın ərazi futbol federasiyasıdır.
Məsələn, Barselonada klub yaradırsınızsa, Federació Catalana de Futbol ilə işləyəcəksiniz. Kataloniya federasiyasının rəsmi sənəd bölməsində hətta ayrıca “Inscripció Club Nou” – yeni klubun qeydiyyatı proseduru və idman qurumlarının qeydiyyatı üzrə sənədlər təqdim olunur.
RFEF qaydalarının əsas prinsipi isə xüsusilə vacibdir: yeni yaradılan klub yerləşdiyi muxtar federasiyanın ən aşağı kateqoriyasına daxil edilir. Klubun qaydalara uyğun ev meydançası da olmalıdır. Dövlət və ya beynəlxalq səviyyəli yarışlara çatdıqda RFEF qeydiyyatı və əlavə idman, inzibati və maliyyə tələbləri ortaya çıxır.
Bu o deməkdir ki, siz Madriddə yeni klub yaradıb yaxşı futbolçulara böyük maaş versəniz belə, “heyətim güclüdür, məni Segunda División-a qəbul edin” deyə bilməzsiniz.
Aşağıdan başlamalısınız.
Sonra yüksəlişi meydanda qazanmalısınız.
Bu modelin məntiqi sadədir: liqadakı yer satılan adi əmlak deyil, klubun idman nəticələri ilə qazandığı hüquqdur.
Almaniyada isə məsələ bir qədər fərqlidir
Almaniyada futbolun təşkilati fəlsəfəsi İngiltərə və xüsusən kommersiya yönümlü bəzi digər sistemlərdən fərqlənir. Burada Verein, yəni üzvlük əsaslı klub ənənəsi çox güclüdür.
Almaniya futbolunda DFB-nin altında regional və ərazi federasiyaları fəaliyyət göstərir. Ölkədə 21 Landesverband var və DFB-nin öz məlumatında belə regional məsələlər üzrə ilk müraciət nöqtəsi kimi müvafiq Landesverband göstərilir.
Komandaların yarış sisteminə daxil edilməsində DFBnet mühüm rol oynayır. DFB-nin aktual materiallarında yeni komandanın DFBnet-də “Vereinsmeldungsbogen/Mannschaftsmeldung” vasitəsilə bildirilməsi göstərilir.
Praktik olaraq, məsələn Berlində klub yaratmaq istəyirsinizsə, Berliner Fußball-Verband, Bavariyada isə Bayerischer Fußball-Verband sizin üçün DFB-nin özündən daha birbaşa əlaqəli qurum olacaq.
Sonra yenə tanış yol başlayır: komanda qeydiyyatı, oyunçu hüquqları və lisenziyaları, meydança, liqa tələbləri və aşağı səviyyəli yarışlardan yüksəliş.
Amma Almaniyada investorun “mən bu klubun bütün səhmlərini alım və istədiyim kimi idarə edim” düşüncəsinin qarşısına məşhur 50+1 qaydası çıxa bilər.
Bu qaydanın əsas ideyası klub üzvlərinin səsvermə hüquqlarının çoxluğunu qorumasıdır. Bundesliga-nın 2026-cı ilin avqustunda verdiyi açıqlamada da 50+1 qaydasının klub üzvlərinin səsvermə hüquqlarının əksəriyyətini saxlamasını tələb etdiyi vurğulanıb.
Ona görə İngiltərədə “klub sahibi” anlayışı ilə Almaniyadakı “klub sahibi” anlayışını tam eyniləşdirmək olmaz. Almaniyada böyük məbləğdə kapital qoyub peşəkar futbol strukturunda iştirak etmək mümkündür, amma idarəetmə və səsvermə hüquqları məsələsində 50+1 sistemi ayrıca nəzərə alınmalıdır.
Hansı yol daha məntiqlidir: klub almaq, yoxsa yaratmaq?
Burada hər şey sizin məqsədinizdən və kapitalınızdan asılıdır.
Təsəvvür edin ki, əlinizdə müəyyən investisiya kapitalı var və məqsədiniz beş-altı il ərzində peşəkar futbolda görünməkdir. Sıfırdan klub yaradıb bir neçə liqa pilləsini keçmək böyük riskdir. Bir mövsüm yüksələ bilmədiniz, plan bir il gecikir. Sonra stadion standartı çatmır, növbəti problem yaranır. Belə investor üçün artıq fəaliyyət göstərən aşağı liqa klubunu almaq daha real ola bilər.
Amma məqsədiniz öz adınız, öz embleminiz, öz akademiyanız və öz futbol fəlsəfəniz olan klub yaratmaqdırsa, sıfırdan başlamaq daha maraqlı yoldur.
Məsələn, İngiltərədə kiçik bir klub yaradıb ilk gündən “10 ilə Premier League” deməkdənsə, belə plan daha sağlamdır:
1-ci mərhələ: klubun hüquqi və idarəetmə strukturunu qurmaq.
2-ci mərhələ: federasiya/County FA qeydiyyatı və uyğun liqaya qəbul.
3-cü mərhələ: sabit büdcə, məşqçi, 20-25 nəfərlik heyət və ev meydançası.
4-cü mərhələ: ilk üç mövsümdə maliyyə dayanıqlığını qorumaq və yüksəliş uğrunda mübarizə aparmaq.
5-ci mərhələ: akademiya və aşağı yaş komandaları yaratmaq.
6-cı mərhələ: azarkeş bazası, sponsorlar, bilet və kommersiya gəlirləri formalaşdırmaq.
7-ci mərhələ: hər yüksəlişdən əvvəl növbəti liqanın stadion, maliyyə, təhlükəsizlik və lisenziya tələblərini qabaqcadan təmin etmək.
Əslində yeni klub yaradan adamın ilk sualı “hansı futbolçunu alım?” olmamalıdır. İlk sual “bu klubun üç il ərzində pulunu haradan tapacağam?” olmalıdır.
Çünki 25 futbolçu toplamaq işin ən asan hissələrindən biridir. Onların qeydiyyatı, məşqçi və tibbi xidmət, forma və inventar, məşq meydançası, ev oyunlarının stadionu, səfərlər, hakim və liqa xərcləri, sığorta, inzibati heyət və mövsüm ərzində yaranacaq gözlənilməz xərclər klub sahibinin qarşısına sonradan çıxır.
Bir mövsümlük pulunuz varsa, əslində klub yaratmağa hazır deyilsiniz. Ən azı bir neçə mövsümü əhatə edən maliyyə planınız olmalıdır.
“Mən sabah klub sahibi olmaq istəyirəm” deyən adam haradan başlamalıdır?
Əvvəlcə ölkəni və şəhəri seçin. Çünki klubun qeydiyyat sistemi coğrafiyadan asılıdır. Sonra həmin ərazinin futbol federasiyasına müraciət edib yeni böyüklər klubunun növbəti mövsümdə rəsmi liqaya daxil edilməsi üçün tələb olunan sənədlərin siyahısını alın.
İngiltərədəsinizsə – yerli County FA.
İspaniyadasınızsa – müvafiq federación autonómica, məsələn Kataloniyada Federació Catalana de Futbol.
Almaniyadasınızsa – müvafiq Landesverband, məsələn Berlində Berliner Fußball-Verband.
Bundan sonra futbolçu yığmağa başlayın. Əksini etmək risklidir. 25 oyunçu və məşqçi tapıb sonra məlum olsa ki, liqaya müraciət müddəti üç ay əvvəl bitib və ya uyğun meydançanız yoxdur, bütün layihə bir mövsüm gecikə bilər.
Əgər məqsəd yeni klub yaratmaq yox, hazır klub almaqdırsa, ilk addım tamam başqadır: hüquqşünas + maliyyə auditoru + futbol üzrə hüquq mütəxəssisi ilə klubun hüquqi və maliyyə vəziyyətini yoxlamaq. Bundan sonra səhmlərin alınması və tələb olunan federasiya/liqa/tənzimləyici təsdiqləri gəlir.
Beləliklə, Avropada futbol klubuna sahib olmağın qapısı bağlı deyil. Sadəcə “pul qoydum, komanda yaratdım, peşəkar liqaya girdim” şəklində qısa yol yoxdur. İngiltərə, İspaniya və Almaniyanın sistemləri bir-birindən fərqlənsə də, ortaq prinsip eynidir: ya mövcud klubun hüquqi nəzarətini qaydalara uyğun əldə edirsiniz, ya da öz klubunuzu qurub futbol piramidasının aşağı pillələrindən başlayaraq yuxarı qalxırsınız.
Sıfırdan klub yaradan adam üçün ən qiymətli transfer ilk bahalı hücumçu deyil. Düzgün hüquqi qeydiyyat, uzunmüddətli büdcə və klubun oynayacağı liqaya aparan real yol xəritəsidir.
Bunlar da maraqlıdır
