Pişik minillər boyu sadəcə ev heyvanı kimi qəbul edilməyib. Müxtəlif xalqların inanclarında o, gecə ilə gündüzün, həyatla ölümün, görünən dünya ilə görünməyən aləmin sərhədində dayanan canlı kimi təsəvvür olunub. Buna görə qaranlıq magiya, cadugərlik və satanist ayinlər haqqında yaranmış rəvayətlərdə pişiyin tez-tez görünməsi təsadüfi deyil. Xüsusilə qara pişik qorxu, gecə, gizli qüvvə və başqa aləmlə əlaqənin ən güclü simvollarından birinə çevrilib.
Mistik düşüncədə qurban üçün seçilən heyvanın özü müəyyən məna daşımalıdır. Adi təsəvvürə görə qurban yalnız canlı deyil, eyni zamanda onun üzərində toplanmış simvolik qüvvənin də təqdim edilməsidir. Pişik isə əsrlər boyu fövqəltəbii hadisələri hiss edən, insanın görmədiyini görən, gecə hərəkət edən və ölüm təhlükəsindən dəfələrlə xilas ola bilən canlı kimi qəbul edilib. Buna görə bəzi qaranlıq ayin ənənələrində onun xüsusi yer tutması məhz bu xüsusiyyətlərlə izah olunur.
Pişik iki dünyanın arasında dayanan canlı hesab edilir
Mistik ənənələrdə ən güclü canlıların bir qismi “sərhəd canlıları” hesab olunur. Yəni onlar nə tam gündüzə, nə də tam gecəyə aiddirlər. Pişik bunun üçün çox uyğun obrazdır.
Gündüz insanın yanında yatır, yeməyini yeyir, oynayır. Gecə isə tamam başqa canlıya çevrilir. Səssiz gəzir, qaranlıqda görür, divarın və ya qapının arxasında insanın eşitmədiyi səsə reaksiya verir. Bəzən heç kimin olmadığı otağın bir nöqtəsinə uzun müddət baxır, qulaqları ilə sanki görünməyən bir hərəkəti izləyir.
Qədim insanların gözündə bu davranış sadəcə güclü eşitmə və görmə qabiliyyəti deyildi. Pişiyin başqa aləmdən gələn hərəkətləri hiss etməsi kimi qəbul edilirdi.
Buna görə də bəzi mistik sistemlərdə pişik evin “görünməyən sərhədinin keşikçisi” sayılır. Haradasa təhlükəli enerji, yad ruh və ya naməlum varlıq varsa, guya onu ilk hiss edən insan yox, pişik olur.
Bu təsəvvür qaranlıq ayinlərdə pişiyin niyə xüsusi canlı hesab edildiyini anlamağa kömək edir. Əgər bir ritual görünən dünya ilə görünməyən dünya arasında əlaqə yaratmaq məqsədi daşıyırsa, həmin iki dünya arasında “keçid hiss edən” heyvanın simvolik dəyəri də yüksəlir.
Qara pişik niyə daha çox seçilir?
Pişiklərin hamısı mistik inanclarda xüsusi yer tutsa da, qara pişik daha güclü rəmzə çevrilib. Bunun birinci səbəbi rəngdir.
Qara rəng tarixən gecə, sirr, ölüm, bilinməyən, yeraltı dünya və gizli qüvvələrlə əlaqələndirilib. Qara pişik qaranlıqda demək olar ki, görünməz olur. Bəzən bütün bədəni gecənin içində itir, yalnız gözləri parıldayır.
Elektrik işığının olmadığı dövrdə bu mənzərənin necə təsirli olduğunu təsəvvür etmək çətin deyil. İnsan gecə həyətin o biri başında iki yaşıl-sarı göz görür, sonra həmin gözlər qəfil yox olur. Bir qədər sonra başqa yerdə yenidən görünür.
Belə bir canlıya adi heyvan kimi baxmaq qədim və orta əsr insanı üçün asan deyildi.
Mistik təsəvvürdə qara pişik qaranlığın içində hərəkət edən, qaranlığın özünə qarışan canlıdır. Qara magiya və satanist simvolizmdə də məhz buna görə qara pişik daha uyğun obraz hesab edilir.
Qədim Misirdə pişik ilahi qüvvə ilə əlaqələndirilirdi
Pişiyin mistik tarixini anlamaq üçün Qədim Misirə baxmaq lazımdır. Burada pişik son dərəcə xüsusi heyvan idi. Pişiklə əlaqələndirilən ən məşhur ilahə Bastet idi. O, evin, qadının, məhsuldarlığın və qoruyucu qüvvənin simvollarından biri hesab olunurdu.
Misirlilər pişikləri mumiyalayır, pişik şəklində heykəllər hazırlayır, Bastetə aid məbədlərə belə fiqurlar təqdim edirdilər. Pişik obrazlı amuletlər də geniş yayılmışdı.
Mistik baxımdan daha maraqlısı isə pişiyin ilanlarla münasibətidir. Pişik gecə ovçusudur və ilanı da hiss edib öldürə bilir. Qədim Misir dini dünyagörüşündə ilan bəzən xaos və təhlükə qüvvəsini təmsil etdiyindən, pişiyin ilan üzərində qələbəsi də asanlıqla işığın qaranlıq üzərində qələbəsi kimi yozula bilərdi.
Beləliklə, pişik çox qədimdən adi heyvanın sərhədini keçib qoruyucu və mistik varlıq obrazı qazanmışdı.
Sonrakı əsrlərdə həmin mistik xüsusiyyət yox olmadı. Sadəcə onun mənası dəyişdi.
Qoruyucu pişik sonradan cadugərin yoldaşına çevrildi
Orta əsr Avropasında pişiyin obrazı tamam başqa istiqamətə keçdi. Cadugərlər haqqında yaranan rəvayətlərdə onların “familiar”, yəni köməkçi ruhları olduğu düşünülürdü. Bu ruhların heyvan şəklində görünə biləcəyinə inanılırdı.
Ən məşhur formalardan biri pişik idi.
Xüsusilə tənha yaşayan qadının qara pişik saxlaması bəzən şübhəli hesab edilirdi. İnsanlar düşünürdülər ki, həmin pişik əslində adi heyvan deyil; cadugərin ona xidmət edən ruhudur, yaxud cadugər özü müəyyən vaxtlarda pişik formasına girə bilir.
Beləcə pişik haqqında iki qədim təsəvvür birləşdi:
Pişik görünməyən aləmi hiss edir.
və
Pişik görünməyən aləmdən gələn varlığın özü ola bilər.
Məhz bu mərhələdən sonra qara pişik Avropa qaranlıq folklorunun ayrılmaz obrazına çevrildi.
Pişiyin gözləri mistik təsəvvürü daha da gücləndirib
Pişik gecə qaranlığında insandan daha rahat hərəkət edə bilir. Gözlərinin arxa hissəsində işığı geri əks etdirən xüsusi quruluş olduğuna görə zəif işıqda belə ətrafı görə bilir. Buna görə gecə işıq düşəndə pişiyin gözləri sanki içəridən yanır.
Mistik baxışda göz həmişə xüsusi orqan hesab olunub. “Üçüncü göz”, “nəzər”, “görünməyəni görmək” kimi anlayışların demək olar bütün qədim mədəniyyətlərdə olması təsadüfi deyil.
Pişiyin gözləri də buna görə adi göz kimi qəbul edilməyib. Onun insanın qaranlıq hesab etdiyi yerdə görə bilməsi belə bir inanc yaradıb: insanın görmə sərhədi bitən yerdə pişiyin görmə sərhədi hələ davam edir.
Mistik düşüncə isə buradan daha bir addım atır: bəlkə pişik yalnız zəif işıqda olan əşyaları yox, insanın ümumiyyətlə görə bilmədiyi varlıqları da görür?
Pişiyin gecə qəfil bir nöqtəyə baxması, göz bəbəklərinin böyüməsi, tüklərinin qalxması və boşluğa fısıldaması bu inancı əsrlərlə yaşadıb.
Pişiklər niyə bəzən boş divara baxırlar?
Pişik saxlayanların ən çox danışdığı qəribə hadisələrdən biri budur. Heyvan birdən otağın küncünə baxır. Orada heç nə yoxdur. Bir neçə dəqiqə gözünü həmin yerdən çəkmir. Sonra sanki nəsə hərəkət edir və pişik də başını onun ardınca çevirir.
Mistik ənənələrdə bu davranış ruhun və ya görünməyən varlığın müşahidəsi kimi yozulur.
Bəzən pişik sadəcə baxmır, qəfil geri çəkilir, tükləri qalxır və ya başqa otağa qaçır. Bəzi xalq inanclarında isə bunun əksi baş verir: pişik bir nöqtədə sakitcə oturub uzun müddət baxırsa, həmin yerdə ona təhlükə yaratmayan bir ruhun olduğu düşünülür.
Bu səbəbdən bəzi qədim məişət inanclarında yeni evə ilk olaraq pişiyin buraxılması da xüsusi məna daşıyırdı. Heyvanın hansı yeri seçdiyinə, harada yatdığına və hansı küncdən qaçdığına fikir verilirdi.
Pişik sanki insanın görə bilmədiyi evin ikinci xəritəsini görürdü.
Pişiklərin ruhlarla əlaqələndirilməsinin başqa səbəbi səssizlikdir
İtin gəlməsini çox vaxt eşidirsən.
Pişiyin isə artıq yanında dayandığını birdən görürsən.
Pəncələrinin quruluşu ona demək olar səssiz hərəkət etməyə imkan verir. Ovu üçün bu, böyük üstünlükdür. Mistik təsəvvür üçün isə başqa məna daşıyır.
Ruhların da səssiz gəldiyi düşünülür.
Pişik də səssiz gəlir.
Ruh gecə ortaya çıxır.
Pişik də gecə hərəkət edir.
Ruh qəfil görünür və yox olur.
Pişik də bir an yatağın altında, bir neçə saniyə sonra pəncərənin üstündə ola bilir.
Beləcə pişiyin tamamilə təbii davranışları yüzillər ərzində onu “ruhlarla eyni xüsusiyyətlərə malik canlı” obrazına yaxınlaşdırıb.
Doqquz can məsələsi də təsadüfi deyil
Pişik hündürlükdən düşür, bədənini havada çevirir və çox vaxt ayaqları üstünə enir. Dar yerlərdən keçir, təhlükədən inanılmaz çevikliklə qaçır və başqa heyvanın ağır yaralana biləcəyi vəziyyətdən sağ çıxa bilir.
Buna görə müxtəlif xalqlarda pişiyə bir neçə həyat aid edilib. Qərbdə ən məşhur variant:
“Pişiyin doqquz canı var.”
Doqquz rəqəminin özü də mistik sistemlərdə tamamlanma və gizli biliklə əlaqələndirilən rəqəmlərdəndir. Beləcə “doqquz canlı pişik” anlayışı heyvanın ölüm və həyat sərhədində xüsusi mövqeyə malik olması inancını daha da gücləndirib.
Qaranlıq ritual təsəvvüründə ölümə “asan təslim olmayan” canlının xüsusi enerjiyə malik olduğu düşünülməsi təəccüblü deyil.
Qurban seçilməsinin mistik məntiqi nədir?
Qədim ritual düşüncəsində qurbanın dəyəri onun sadəcə canlı olmasından gəlmir. Qurbanın müəyyən simvolik yük daşıdığı düşünülür.
Pişik haqqında əsrlər ərzində yığılan simvolik mənalara baxaq:
gecəni görür;
səssiz hərəkət edir;
insanın eşitmədiyi səslərə reaksiya verir;
ruhları hiss etdiyi düşünülür;
cadugərlərlə əlaqələndirilir;
ölümdən dəfələrlə xilas olan canlı kimi tanınır;
qara rəngdə olduqda gecə ilə demək olar bütövləşir;
qədim mədəniyyətlərdə müqəddəs və qoruyucu sayılıb.
Belə bir heyvanın qaranlıq ayin folklorunda sıradan bir canlıdan daha güclü rəmzə çevrilməsi başadüşüləndir.
Mistik məntiq belədir: nə qədər güclü simvolik xüsusiyyəti olan canlı seçilirsə, ritualın görünməyən aləmlə əlaqəsinin də bir o qədər güclü olacağı düşünülür.
Bu səbəbdən pişik, xüsusilə qara pişik, qaranlıq mərasimlərin ən güclü obrazlarından biri kimi formalaşıb.
Qanın özünə niyə xüsusi məna verilir?
Qurban mövzusunun başqa tərəfi qandır. Qədim dünyanın demək olar bütün ritual sistemlərində qan adi maye kimi qəbul edilməyib. Qan canlılığın özüdür: insan və ya heyvan qanını itirdikcə həyatı da onu tərk edir.
Buna görə qədim mistik düşüncədə qan həyat qüvvəsinin daşıyıcısı hesab olunurdu.
Qaranlıq ritual təsəvvüründə pişik kimi artıq mistik güc verilmiş heyvanla “həyat qüvvəsi” anlayışının birləşməsi qurban obrazını daha da ağırlaşdırır.
Məhz buna görə cadugərlik və satanist ayinlər haqqında folklorda müxtəlif heyvanların qanı xüsusi simvolik məna qazanır. Burada önəmli olan yalnız qan deyil, qanın hansı canlıya aid olmasıdır.
Qara pişiyə fövqəltəbii aləmlə əlaqə xüsusiyyəti verildikdə onun ritualdakı simvolik dəyəri də bundan yaranır.
Pişik yuxuda nə görür?
Pişiyin mistik obrazını gücləndirən başqa bir hadisə onun yuxusudur.
Pişik yatarkən pəncələrini hərəkət etdirə, bığları titrəyə, gözləri qapalı halda sürətlə hərəkət edə və qəfil qəribə səslər çıxara bilər. Bəzən heyvan birdən diksinərək oyanır və bir neçə saniyə ətrafına çaşqın baxır.
Belə davranışlar gecə pişiyin sanki başqa bir aləmdə olduğunu düşündürüb.
Xalq mistikasında pişiklərin yuxu zamanı ruhlarla təmas qura bildiyi, evdə dolaşan görünməyən varlıqları hiss etdiyi və bəzən sahibini belə qüvvələrdən qoruduğu haqqında inanclar yaranıb.
Bu səbəbdən bəzi ənənələrdə sahibinin ayaq tərəfində yatan pişiyin onu gecə gələn mənfi təsirlərdən qoruduğu düşünülür.
Başqa sözlə, gündüz insanın qucağında yatan canlı gecə mistik təsəvvürdə evin keşikçisinə çevrilir.
Pişiyin ən böyük sirri bəlkə də insanı hələ də narahat etməsidir
Maraqlıdır ki, minillər keçib, şəhərlər işıqlanıb, insan kosmosa çıxıb, amma pişiyin bəzi davranışları yenə eyni sualı doğurur.
Gecə saat üçdür.
Ev tam sakitdir.
Pişik qəfil yataqdan qalxır.
Dəhlizin qaranlığında dayanıb boşluğa baxır.
Siz onu çağırırsınız.
Reaksiya vermir.
Gözləri ilə sanki bir şeyin otaq boyunca hərəkətini izləyir.
Bir neçə saniyə sonra həmin görünməz “şey” tavana doğru gedirmiş kimi başını yuxarı qaldırır.
Sonra hər şey bitir və pişik sakitcə geri qayıdır.
Min illər əvvəl yaşayan insan da təxminən eyni səhnəni görürdü.
Məhz buna görə pişiyin mistik nüfuzu heç vaxt tam itməyib. Qədim Misirdə ilahi qoruyucu, orta əsrlərdə cadugərin yoldaşı, sonrakı qaranlıq folklorda isə görünməyən aləmlə əlaqələndirilən canlı…
Pişik müxtəlif dövrlərdə müxtəlif adlar alıb, amma onun haqqında əsas fikir dəyişməyib:
Bu heyvan insanın hiss etdiyi dünyadan daha geniş bir dünyanı hiss edir.
Qaranlıq ayinlərdə pişiyin niyə bu qədər güclü simvola çevrildiyini anlamaq üçün bəlkə bundan artıq səbəb axtarmağa da ehtiyac yoxdur.
Bunlar da maraqlıdır
