Futbolda tez-tez belə mənzərə ilə qarşılaşırıq: zəif komanda hesabda 2:0, hətta 3:1 geridədir, oyunu çevirmək ehtimalı çox aşağıdır, özü hücumda demək olar heç nə yarada bilmir, amma buna baxmayaraq yenə də hər topa atılır, müdafiədə sərt oynayır, çoxlu sarı vərəqə alır və rəqibin daha artıq qol vurmasına imkan verməmək üçün can qoyur. İlk baxışda bu, mənasız görünə bilər. Axı uduzursansa, niyə bu qədər müqavimət göstərirsən? Amma futbolun iç psixologiyasında bunun çox məntiqli səbəbləri var.
Əvvəlcə ona görə ki, futbolçular üçün 2:0-la 5:0 arasında böyük fərq var. Bəzən kənardan “onsuz da uduzur” kimi görünür, amma meydandakı komanda üçün hesabın böyüməsi həm psixoloji, həm də peşəkar baxımdan ağır zərbədir. 2:0-lıq məğlubiyyət “güc fərqi var idi” kimi qəbul oluna bilər, amma 4:0 və ya 5:1 artıq dağılmaq, təslim olmaq, müqavimətsizlik görüntüsü yaradır. Futbolçular da bunu çox yaxşı anlayırlar. Ona görə də oyun əldən getsə belə, hesabın biabırçı həddə çatmaması üçün sonadək döyüşürlər.
İkinci səbəb qürur məsələsidir. Zəif komanda oyunu qazana bilməyə bilər, amma tam sınmaq da istəmir. Futbolda hər komandanın öz ləyaqət hissi olur. Xüsusilə azarkeş qarşısında, məşqçinin qarşısında və hətta öz futbolçu yoldaşlarının yanında heç kim “asan təslim olan tərəf” kimi görünmək istəmir. Buna görə də bəzən qol vurmaqdan çox, daha artıq qol buraxmamaq psixoloji müqavimət formasına çevrilir. Yəni komanda deyir ki, “bəli, biz zəifik, amma bizi istədiyiniz qədər əzə bilməzsiniz”.
Üçüncü məqam odur ki, hesabda geri olan zəif komanda çox vaxt oyunu xilas edə bilməyəcəyini anlayır, amma tam da buna görə daha sərt oynamağa başlayır. Çünki artıq texniki keyfiyyətlə yox, fiziki mübarizə ilə fərq yaratmağa çalışır. Hücum qurmaq gücü çatmırsa, oyunu heç olmasa pozmaq istəyir. Tempi aşağı salır, duellərə çox girir, xırda qayda pozuntuları edir, sarı vərəqələr alır. Bu, bir növ gücsüz komandanın son silahıdır. Yəni futbol keyfiyyəti çatmayanda, müqavimət sərtliklə göstərilir.
Dördüncü səbəb gələcək oyunlarla bağlıdır. Futbolçular və məşqçilər bilirlər ki, böyükhesablı məğlubiyyət təkcə bir matçın sonu deyil, növbəti oyunlara da təsir edir. Belə uduzmaq komandanın özünəinamını dağıdır, azarkeş təzyiqini artırır, medianın tənqidini sərtləşdirir və paltardəyişmə otağında inamsızlıq yaradır. Amma 2:0 və ya 3:1-də dirənən komanda ən azından özü üçün bir mesaj verir: “Biz tam dağılmadıq”. Bu hiss gələcək üçün vacib olur.
Beşinci amil statistik və peşəkar məsuliyyətdir. Xüsusən liqa oyunlarında top fərqi sonradan böyük rol oynaya bilər. Aşağı pillələrdə olan komandalar üçün hər əlavə buraxılan top mövsümün sonunda cədvəldə ciddi problemə çevrilə bilər. Yəni matç qurtarsa da, hesabın böyüməməsi bəzən çox vacibdir. Məşqçilər də buna görə futbolçulara sona qədər nizamı qorumağı tapşırırlar.
Sarı vərəqələrin çoxalması da məhz bu müqavimət hissindən doğur. Zəif komanda bilir ki, rəqibi açıq futbol ilə dayandıra bilmir. Ona görə də oyunu xırdalamağa, sürəti kəsməyə, rəqibin ritmini pozmağa çalışır. Bu isə qayda pozuntularını artırır. Bəzən bu sərtlik əsəbdən gəlir, bəzən də tam şüurlu şəkildə edilir. Məqsəd sadədir: oyun tam dağılmasın, rəqib daha rahat axın tutmasın.
Ən maraqlı tərəf isə budur ki, belə komandalar bəzən nə özü hücum edir, nə də rəqibin rahat hücum etməsinə imkan verir. Çünki onların oyunda əsas məqsədi artıq nəticəni çevirmək yox, zərəri minimuma endirmək olur. Yəni bu mərhələdə futbol estetikası yox, ziyan nəzarəti başlayır. Onlar düşünür ki, “qol vurmasaq da olar, təki daha artıq buraxmayaq”. Bu, kənardan qorxaq və ya mənasız görünə bilər, amma əslində zəif komandanın psixoloji müdafiə mexanizmidir.
Yekunda zəif komandaların 2:0, 3:1 geridə olsa da sona qədər müqavimət göstərməsi təsadüfi deyil. Bu, həm qürur, həm peşəkar məsuliyyət, həm də psixoloji dağılmamaq instinktidir. Onlar bəzən oyunu yox, özlərini qoruyurlar. Qol vura bilmirlər, amma daha çox qol buraxmamaq üçün döyüşürlər. Çünki futbolda bəzən məğlubiyyətdə belə tam sınmamaq da kiçik qələbə sayılır.
Bunlar da maraqlıdır
