“Ağ magiya” dedikdə adətən məqsədi zərər vermək yox, qorumaq, sağaltmaq, bərəkət gətirmək, mənfi təsiri uzaqlaşdırmaq, münasibətləri yaxşılaşdırmaq və insanın həyatında xeyirli dəyişiklik yaratmaq olan sehr və ritual ənənələri nəzərdə tutulur. Cambridge Dictionary də white magic ifadəsini sadə şəkildə “yalnız yaxşı məqsədlər üçün istifadə edilən magiya” kimi izah edir.
Bu gün “ağ magiya” adlandırdığımız anlayışın özü nisbətən sonrakı termin olsa da, onun mahiyyəti çox qədimdir. Qədim insanlar bunu həmişə “ağ magiya” adlandırmırdılar. Misirli üçün bu, heka, Mesopotamiya kahini üçün qoruyucu tilsim və ya əks-sehr, yunan üçün amulet və dua, orta əsr insanı üçün şəfa duası, qoruyucu yazı və ya “təbii magiya” ola bilərdi. Yəni adlar dəyişib, amma əsas fikir minillərlə yaşayıb: görünən aləmdəki bəzi hadisələr görünməyən qüvvələrlə əlaqəlidir və insan düzgün söz, simvol, dua, bitki, daş və ritual vasitəsilə bu qüvvələri xeyirli istiqamətə yönəldə bilər.
Məhz buna görə ağ magiyanın tarixini bir nəfərdən, bir kitabdan və ya bir xalqdan başlatmaq mümkün deyil. Onun izləri Misirdə, Mesopotamiyada, Yunanıstanda, Romada, qədim İran dünyasında, yəhudi mistikasında, İslam dünyasında, Hindistan və Tibet ənənələrində, Avropanın xalq inanclarında ayrı-ayrı formalarda qarşımıza çıxır.
Qədim Misir: magiya din və gündəlik həyatın içində idi
Ağ magiyanın qədim formalarını anlamaq üçün ən maraqlı yerlərdən biri Misirdir. Qədim misirlilər üçün heka kainatın yaradılışında iştirak edən bir qüvvə kimi qəbul edilirdi. Magiya sadəcə gizli gecə ayini deyildi; xəstəni qorumaq, uşağı təhlükədən saxlamaq, ilan və əqrəb sancmasına qarşı müdafiə yaratmaq, ölünü axirət yolunda qorumaq üçün də istifadə olunurdu.
Metropolitan Muzeyində saxlanılan təxminən e.ə. 1981–1802-ci illərə aid sehr çubuğunun üzərində qoruyucu varlıqlar təsvir edilib. Yazıda bu qüvvələrin uşağı qorumaq üçün gəldiyi bildirilir. Başqa belə əşyaların üzərində hətta “gündüz qoruması” və “gecə qoruması” mənalı yazılar mövcuddur.
Bu, ağ magiyanın əsas məntiqinə çox yaxındır: məqsəd kimisə məhv etmək yox, təhlükəni uzaqlaşdırmaqdır.
Misirdə sehrlə təbabət də bir-birindən kəskin ayrılmırdı. Xəstəyə bitki və başqa maddələrdən hazırlanmış vasitə verilməsi ilə yanaşı qoruyucu sözlərin oxunması da normal yanaşma sayılırdı. Sonrakı dövrə aid məşhur sehrli stelalarda ilan və zəhərli heyvan sancmasına qarşı qoruyucu mətnlər həkk olunmuşdu. Belə stelaların üzərindən su axıdılır, sonra həmin suyun qoruyucu mətnin qüvvəsini özü ilə götürdüyü düşünülürdü.
Burada ağ magiyanın əsas prinsiplərindən biri artıq aydın görünür: söz sadəcə söz deyil; düzgün zamanda, düzgün simvol və niyyətlə deyiləndə qüvvə daşıyır.
Mesopotamiya: sehrə qarşı sehr
Qədim Mesopotamiyada sehr və əks-sehr çox sistemli şəkildə inkişaf etmişdi. Assuriya və Babil dünyasında xəstəlik, bədbəxtlik, kabus, pis göz və düşmən magiyası bəzən görünməyən mənfi qüvvələrin nəticəsi kimi qəbul edilirdi. Buna qarşı isə xüsusi kahinlər, dualar, gil lövhələr, heykəlciklər və təmizləmə ayinləri istifadə olunurdu.
Britaniya Muzeyində qorunan məşhur Maqlû seriyası bunun ən yaxşı nümunələrindən biridir. “Maqlû” təxminən “yandırma” mənasına gəlir. Mətnlərdə insana yönəldilmiş cadunun təsirini aradan qaldırmaq üçün fiqurların yandırıldığı, duaların oxunduğu böyük əks-sehr mərasimi təsvir edilir.
Burada diqqət edilməli məqam budur: ritualın məqsədi başqa bir insanı məhv etməkdən çox, artıq edilmiş hesab olunan mənfi təsiri qırmaqdır. Bu səbəbdən belə ayinlər ağ magiyanın ən qədim formaları sırasında düşünülə bilər.
Assuriya saraylarında sehr və ritual üzrə ixtisaslaşmış kahinlər yüksək səviyyədə fəaliyyət göstərirdilər. Exorcistlər, həkimlər, falçılar və başqa ritual mütəxəssisləri sarayda və hətta hərbi yürüşlərdə iştirak edirdilər.
Yəni qoruyucu magiya sadəcə kənd qadınının evdə etdiyi gizli mərasim deyildi. Bəzən dövlət başçısının yanında bunun üçün ayrıca mütəxəssis olurdu.
Qədim Yunanıstan və Roma: amulet, dua və qoruyucu söz
Qədim yunan və romalıların dünyasında da qoruyucu amuletlər geniş yayılmışdı. İnsanlar boyunlarına, qollarına və ya paltarlarının içinə müxtəlif yazılı və yazısız əşyalar taxırdılar. Məqsəd xəstəlikdən, pis gözdən, bədbəxtlikdən və təhlükədən qorunmaq idi.
Getty Muzeyinin tədqiqatlarında qədim Yunanıstanda amuletlərin sehrli söz və dualarla birlikdə istifadə edildiyi, hətta Platonun mətnlərində xəstələrin müalicəsində amulet və tilsimli sözlərdən bəhs olunduğu göstərilir. Roma dövründə isə amulet istehsalı və tətbiqi ilə məşğul olan xüsusi adamların olduğu görünür.
III əsrə aid qızıl amulet nümunəsində bir qadının epileptik tutmalardan və “pis ruhlardan” qorunması üçün Tanrının, mələklərin və müxtəlif müqəddəs adların çağırıldığı uzun mətn həkk olunub.
Belə nümunələr ağ magiyanın bir vacib xüsusiyyətini göstərir: qoruyucu sehr çox vaxt dinlə yanaşı yaşayır. İnsan həm Tanrıya inanır, həm dua edir, həm də müqəddəs söz yazılmış amuleti üzərində daşıyır.
“Magiya” sözünün özü qədim İranla bağlıdır
“Magiya” sözünün tarixi də maraqlıdır. Termin qədim İran dünyasındakı maguš sözünə gedib çıxır. Yunan müəllifləri İran mənşəli magoi haqqında yazırdılar; onlar dini mərasimlər, yuxu yozumu və sarayla bağlı fəaliyyətlərlə əlaqələndirilirdilər. Sonradan yunan dilində mageia sözü yaranaraq daha geniş məna qazandı.
Buradan da görünür ki, sehr anlayışının qədim tarixində kahin, din xadimi, astroloq, şəfaçı və magiya ilə məşğul olan şəxsin sərhədləri həmişə indiki qədər aydın olmayıb.
Ağ magiya ilə qara magiyanın əsas fərqi nədir?
Ən sadə fərq niyyətdir.
Ağ magiyanın əsas məqsədləri bunlardır: qoruma, şəfa, ruhi rahatlıq, mənfi təsirin uzaqlaşdırılması, evin təmizlənməsi, uğur və bərəkət, ailə münasibətlərinin yaxşılaşdırılması, insana güc və özünəinam verilməsi.
Qara magiyada isə əsas xətt başqasını idarə etmək, zərər vermək, ayırmaq, xəstələndirmək, qorxutmaq, bəxtini bağlamaq və ya iradəsini sındırmaq kimi məqsədlərlə əlaqələndirilir.
Orta əsr Avropa düşüncəsində də “təbii” və xeyirli qüvvələrdən istifadə ilə demonik və zərərli magiya arasında fərq qoyulurdu. Cambridge-in orta əsr magiyasına dair araşdırmasında bu fərq “natural arts” və demonik nigromancy qarşılaşdırması ilə izah edilir.
Ağ magiyada ən vacib düşüncə budur: qüvvə verilir, alınmır; qoruma yaradılır, dağıntı yox; insanın yolunu açmaq məqsəd qoyulur, başqasının yolunu bağlamaq yox.
Yəhudilik və ağ magiyaya yaxın ənənələr
Yəhudi dini mətnlərində sehrlə bağlı münasibət mürəkkəbdir. Tövrat ənənəsi cadugərlik və falçılığı qadağan edir. Bununla yanaşı yəhudi tarixində qoruyucu amulet, mələk adları, müqəddəs sözlər, şəfa duaları və exorcism kimi praktikalar çox qədimdən mövcud olub.
Jewish Encyclopedia Talmud dövründə sehr haqqında geniş məlumat olduğunu və şəfa məqsədli “ağ magiya”nın bütpərəst və ya idolatrous vasitələrlə əlaqəli olmadığı halda ayrıca qiymətləndirildiyini qeyd edir. Sonrakı dövrlərdə müxtəlif mistik elementlər praktik Kabbala daxilində də inkişaf edib.
Yəhudi amuletlərində Tanrının adları, mələklərin adları, qoruyucu dualar və xüsusi hərf kombinasiyalarına rast gəlinir. Bu ənənədə söz və hərfin özü də müqəddəs qüvvənin daşıyıcısı hesab oluna bilər.
Məhz buna görə sonrakı Avropa okkultizmində ivrit hərfləri və mələk adları xüsusi əhəmiyyət qazandı.
Xristianlıq ağ magiyaya necə baxır?
Xristianlıq burada çox mühüm sərhəd qoyur. Kilsə rəsmi olaraq həm qara, həm də “xeyirli məqsədli” magiyanı qəbul etmir. Katolik Kilsəsinin Katexizmi açıq şəkildə bildirir ki, gizli qüvvələri ram edib onları insanın xidmətinə yönəltməyə çalışan sehr praktikaları, hətta məqsəd sağlamlığı bərpa etmək olsa belə, xristian dini prinsiplərinə uyğun hesab edilmir.
Amma bu o demək deyil ki, xristian dünyasında qoruyucu mərasimlər olmayıb. Əksinə, dua, müqəddəs su, xaç, müqəddəs əşyalar, evlərin xeyir-duası, şeytan çıxarma mərasimi və müqəddəslərin vasitəçiliyi əsrlərlə mövcud olub.
Fərq adlandırmadadır.
Kilsə bunları “magiya” deyil, Tanrının qüdrətinə müraciət kimi qəbul edir. Sehrdə insan qüvvəni idarə etməyə çalışır; dua və xeyir-duada isə nəticəni Tanrının iradəsinə buraxır.
Orta əsr Avropasında adi insanlar isə bu sərhədi həmişə bu qədər dəqiq çəkmirdilər. Xristian duaları ilə xalq inancları, otlar, amuletlər və qədim simvollar çox vaxt eyni məişət praktikasında birləşirdi. Cambridge-in erkən orta əsrlərlə bağlı araşdırması amuletlərin, şəfaçıların və tilsimli sözlərin xristianlaşmış Avropada geniş yayılmasını qeyd edir.
İslamda sehr və qoruyucu praktikalar
İslam ənənəsində sihr ümumiyyətlə qadağan edilən və zərərli fəaliyyət kimi qəbul olunur. Quran və klassik İslam düşüncəsi insanlara zərər vermək, iradəsinə təsir etmək və gizli qüvvələri ram etmək məqsədli sehri qəbul etmir. Cambridge-in İslam dünyasında magiya tarixini araşdıran mənbəsi də sihrin əsasən mənfi və qadağan edilmiş kateqoriya kimi qiymətləndirildiyini göstərir.
Bununla yanaşı İslam dünyasında dua, ruqyə, Quran ayələri ilə qorunma, şəfa və Allahdan yardım istəmə tamamilə başqa kateqoriyada düşünülüb.
Tarix boyu Quran ayələri və Allahın adları yazılmış qoruyucu əşyalar da geniş yayılıb. Metropolitan Muzeyində İslam dünyasından qoruyucu talismanlar arasında Quran yazıları, Allahın adları, peyğəmbərlərlə bağlı mətnlər, rəqəmlər və xüsusi simvolların istifadə edildiyi göstərilir.
Britaniya Muzeyində XIX əsrə aid bir İran amuletinin üzərində şəfa ilə əlaqəli altı Quran ayəsi və xüsusi 3×3 rəqəm kvadratı yerləşdirilib. Əşyanın xəstəlik zamanı istifadə edildiyi bildirilir.
Burada müsəlman alimləri arasında tarixən fikir ayrılıqları da olub. Bəzi alimlər yalnız Quran və dua ilə ruqyəni qəbul edib, rəqəm, anlaşılmaz simvol və talismanlardan uzaq durmağı tələb ediblər. Başqa cəmiyyətlərdə isə belə qoruyucu əşyalar xalq dini ənənəsinin bir hissəsinə çevrilib. Hətta bu gün də İslam dünyasının müxtəlif bölgələrində gözmuncuğu, xamsa, dua yazısı və qoruyucu amuletlər geniş tanınır. British Museum “xamsa” tipli əl amuletlərinin Yaxın Şərq və Şimali Afrikada pis gözdən qorunmaq üçün həm müsəlmanlar, həm də yəhudilər arasında istifadə edildiyini qeyd edir.
Hindistan və Tibet ənənələrində qoruyucu magiya
Hindistan və Tibet dini-mistik ənənələrində “ağ magiya” termini əsas yer tutmasa da, onun məqsədlərinə çox yaxın praktikalar mövcuddur: mantra, yantra, mandala, qoruyucu möhürlər, amuletlər və mərasimlər.
Tibet buddizmində mantraların xüsusi əşyalara yazılması, ev girişlərinə qoruyucu mətnlər asılması və amuletlərin daşınması geniş ənənədir. British Museum kolleksiyasında mantra yazılmış və qapı üzərinə yerləşdirilərək girişin qorunması üçün istifadə olunan Tibet çapı saxlanılır.
Başqa Tibet amuletlərində mantra müəllimin və müqəddəs ənənənin qoruyucu qüvvəsini daşıyan vasitə kimi qəbul edilir.
Belə sistemlərdə ağ magiyanın Qərbdəki əsas prinsipi ilə oxşarlıq aydın görünür: müqəddəs söz, düzgün forma və niyyət birləşdirilərək qoruma yaradılır.
Ağ magiyada ən çox hansı vasitələr istifadə edilir?
Tarixi ənənələrdə ağ magiyanın alətləri mədəniyyətə görə dəyişir. Amma bəzi elementlər dünyanın müxtəlif yerlərində təkrar-təkrar qarşımıza çıxır.
Ən vacibi sözdür. Dua, mantra, zikr, tilsimli ifadə, müqəddəs ad və ya xüsusi formula söylənir. Qədim insan üçün söz sadəcə məlumat ötürmürdü; düzgün söylənilən müqəddəs sözün özündə qüvvə olduğu düşünülürdü.
İkinci mühüm vasitə amulet və talismanlardır. Daş, metal, kağız, sümük, bitki və ya xüsusi simvol üzərində qoruyucu mətn yerləşdirilir və insan onu özü ilə daşıyır.
Üçüncüsü sudur. Su təmizləmə, şəfa və mənfi təsirin yuyulması ilə əlaqələndirilir. Misirdə sehrli stelanın üzərindən axıdılan sudan tutmuş xristian müqəddəs suyuna qədər bu simvolika müxtəlif mədəniyyətlərdə yaşayır.
Dördüncüsü duzdur. Duz çürümənin qarşısını aldığı üçün tarixən təmizlik və qoruma ilə əlaqələndirilib. Bir çox Avropa xalq ritualında duz evin girişinə, pəncərəyə və ya ocağa yaxın yerə qoyulurdu.
Sonra şam, otlar, ətirli qatranlar, daşlar, rəqəmlər, rənglər, günəş və ay vaxtları gəlir.
Ağ magiyanın məntiqində bunlar ayrıca təsadüfi əşyalar deyil. Hər birinə müəyyən xüsusiyyət verilir: ağ rəng təmizlik, yaşıl bərəkət, qızılı bolluq, mavi qoruma, qırmızı canlılıq və ehtiras, su təmizlənmə, duz qoruma, şam isə niyyətin “işığa çıxması” ilə əlaqələndirilir.
Ağ magiya və şəfa
Ağ magiyanın tarixində ən böyük sahələrdən biri şəfadır.
Qədim Misirdə tibbi vasitə ilə sehrli mətn eyni müalicənin iki hissəsi ola bilərdi. Yunan-Roma dünyasında xəstələr amulet daşıyırdılar. Yəhudi və xristian mühitində müqəddəs adların və duaların şəfa gətirdiyinə inanılırdı. İslam dünyasında Quran ayələri ilə ruqyə oxunurdu. Tibetdə mantra və qoruyucu mətnlər istifadə edilirdi.
Bu ənənələrin ortaq nöqtəsi xəstəliyə yalnız bədəndə baş verən hadisə kimi baxmamaqdır. İnsan bədən, ruh, tale və ətraf mühitlə birlikdə düşünülür.
Bu səbəbdən ağ magiyada şəfa mərasimi çox vaxt iki məqsəd daşıyır: xəstəliyin özünü zəiflətmək və insanın üzərində olduğu düşünülən mənfi təsiri uzaqlaşdırmaq.
Ağ magiya və sevgi
Ağ magiyanın ən mübahisəli sahələrindən biri sevgi magiyasıdır.
Burada əsas sərhəd niyyətdədir. Bir insanı iradəsinin əksinə özünə bağlamaq ənənəvi olaraq artıq ağ magiyanın sərhədindən çıxır. Ağ sevgi magiyası daha çox qarşılıqlı sevgini gücləndirmək, münasibətdə soyuqluğu aradan qaldırmaq, insanın öz cazibəsini və özünəinamını artırmaq, barışıq və harmoniya yaratmaq məqsədi daşıyır.
Yəni “filankəs mütləq məni sevsin” məntiqindən çox:
“Aramızda həqiqi sevgi varsa, yolumuz açılsın”
yanaşması ağ magiyanın etik xəttinə daha uyğundur.
Bu fərq çox vacibdir. Ağ magiyanın öz ənənəsində belə, insan iradəsini zorla dəyişdirmək qoruma və harmoniya prinsipindən uzaqlaşmaq hesab olunur.
Bolluq və bərəkət magiyası
Ağ magiyada ən qədim mövzulardan biri də ruzi və bərəkətdir. Kənd təsərrüfatı ilə yaşayan qədim cəmiyyət üçün məhsulun bol olması sadəcə pul məsələsi deyildi; ailənin sağ qalması demək idi.
Bu səbəbdən əkin, məhsul, yağış, heyvanların çoxalması və evə bərəkət gəlməsi üçün mərasimlər yaranıb.
Müasir ağ magiya ənənələrində bu fikir maddi rifahla əlaqələndirilir. Yaşıl və qızılı rəng, buğda, darçın, dəfnə yarpağı, sikkə, xüsusi şamlar və bolluq simvolları istifadə olunur.
Burada məqsəd bəzən birbaşa “pul çağırmaq” kimi təsvir edilsə də, daha geniş anlayış imkanların açılmasıdır: iş, müştəri, doğru qərar, düzgün insanlarla qarşılaşmaq və maddi sabitlik.
Pis göz və ağ magiya
Ağ magiyanın ən uzunömürlü sahəsi bəlkə də pis gözə qarşı qorunmadır.
Aralıq dənizindən Qafqaza, Yaxın Şərqdən Şimali Afrikaya qədər milyonlarla insan nəzər anlayışını tanıyır. Nəzərə qarşı mavi göz, əl işarəsi, dualar, tüstüləmə, duz, su və müxtəlif amuletlərdən istifadə olunub.
British Museum-da qorunan əl formalı amuletlərin müsəlman və yəhudi icmalarında “paxıl göz”dən qorunmaq üçün istifadə edildiyi göstərilir.
Bu, ağ magiyanın ən tipik nümunəsidir: məqsəd qarşı tərəfə zərər qaytarmaq deyil, öz üzərində müdafiə yaratmaqdır.
Ağ magiyada niyyət niyə əsas sayılır?
İki insan eyni şamdan, eyni bitkidən və eyni sözdən istifadə edə bilər. Amma ağ magiya ənənəsində onları bir-birindən fərqləndirən əsas şey niyyət hesab olunur.
Məsələn, bir ritualın məqsədi:
“Bu insan məndən uzaq dursun və mən rahat olum”
ola bilər.
Başqa birinin məqsədi:
“Bu insanın həyatı dağılsın”
ola bilər.
Xarici hərəkət bənzər görünsə də magiyanın mənəvi istiqaməti tamam fərqlidir.
Məhz buna görə ağ magiyada tez-tez təmizlik, sakitlik, diqqətin toplanması və niyyətin aydın ifadəsi önə çəkilir. Ritualdan əvvəl insan nə istədiyini özü üçün dəqiq müəyyən etməlidir.
Çünki bu ənənənin məntiqində qarışıq niyyət qarışıq nəticə doğurur.
Orta əsrlərdən Renessansa: “təbii magiya”
Orta əsrin sonları və Renessans dövründə Avropa ziyalıları arasında maraqlı bir anlayış meydana çıxdı: natural magic – təbii magiya.
Bu yanaşmada təbiətdə gizli uyğunluqların olduğu düşünülürdü. Planet, metal, bitki, daş, rəng və insan bədəni arasında görünməyən əlaqələr olduğu qəbul edilirdi.
Məsələn, Günəş qızılla, Ay gümüşlə, müəyyən planetlər xüsusi bitki və daşlarla əlaqələndirilirdi. Magiya ilə məşğul olan şəxs bu uyğunluqları bilirsə, təbiətin gizli qüvvələrini harmoniya yaratmaq üçün istifadə edə bilərdi.
Bu düşüncə sonrakı Qərb ağ magiyasının əsas sütunlarından birinə çevrildi. Cambridge mənbəsində də orta əsr “white magic” ənənəsi təbii sənətlər, qədim klassik bilik və möcüzəvi texnologiyalarla əlaqələndirilir.
Müasir dövrdə ağ magiya necə yaşayır?
Bu gün ağ magiya artıq bir ölkənin və ya bir dinin daxilində qalmayıb. Onun bir neçə böyük istiqaməti var.
Bir qrup insan Wicca və neopagan ənənələrinə yaxınlaşır. Burada təbiət, fəsillər, Ayın fazaları, bitkilər, şamlar və şəxsi niyyət böyük rol oynayır.
Başqa bir qrup xalq magiyasını davam etdirir. Nənədən nəvəyə keçən qoruyucu dualar, duzla təmizləmə, ev tüstüləmə, nəzərə qarşı müxtəlif üsullar bu sahəyə daxildir.
Digərləri ritual magiya, Kabbala, hermetizm və Qərb ezoterizmi ilə məşğul olur. Burada daha mürəkkəb simvollar, planetlər, mələk adları, rəqəmlər və qədim dillər işlədilir.
Başqa insanlar isə bunların heç birinə tam daxil olmadan sadə praktikalar edir: evdə ağ şam yandırır, duzlu su ilə məkanı təmizləyir, qoruyucu daş daşıyır, meditasiya edir, müəyyən məqsəd üçün niyyət yazır.
Beləliklə ağ magiya müasir dünyada da qədim funksiyasını saxlayır: insana qorunma, nizam, ümid və görünməyən aləmlə harmoniya hissi vermək.
Ağ magiya ilə məşğul olan şəxs necə tanınır?
Tarixən belə adamların müxtəlif adları olub: kahin, şəfaçı, bitki bilicisi, falçı, exorcist, cunning man, wise woman, magus, dərviş, ruhani və s.
Ağ magiya ilə məşğul olduğunu deyən adamın əsas fərqi özünü “qara qüvvə” ilə yox, qoruma və xeyir niyyəti ilə əlaqələndirməsidir.
Ənənəvi ağ magiya ustası üçün məqsəd:
insanı qorumaq, qorxunu azaltmaq, ailəni barışdırmaq, mənfi təsiri kəsmək, evə rahatlıq gətirmək, xəstəyə mənəvi güc vermək və yolun açılmasına kömək etməkdir.
Məhz buna görə belə adamlar tarixən kənd və şəhər icmalarında bəzən həkim, psixoloq, din xadimi və ağsaqqal funksiyalarının bir hissəsini eyni vaxtda daşıyıblar.
Ağ magiyanın ən böyük sirri nədir?
Minillər dəyişib, dillər və dinlər dəyişib, amma insanın üç ehtiyacı demək olar dəyişməyib:
özünü qorumaq, sağalmaq və gələcəyinin yaxşı olmasını istəmək.
Qədim misirli bunun üçün qoruyucu çubuq daşıyırdı. Mesopotamiyalı gil lövhəyə sehr yazırdı. Yunan amulet taxırdı. Orta əsr avropalısı dua ilə bitkini birləşdirirdi. İslam dünyasında Quran ayəsi yazılmış qoruyucu əşya daşınırdı. Tibet rahibi mantra yazırdı. Müasir insan isə ağ şam yandırıb niyyətini kağıza yazır.
Əşyalar dəyişib.
Dillər dəyişib.
Amma əsas fikir eyni qalıb:
İnsan görünən dünyanın arxasında müəyyən nizam olduğuna və bu nizamla düzgün münasibət quranda həyatına qoruma, bərəkət və harmoniya gətirə biləcəyinə inanıb.
Məhz buna görə ağ magiya sadəcə “qara magiyanın yaxşı variantı” deyil. O, minillər boyu formalaşmış ayrıca düşüncə sistemidir: zərər vermədən qüvvədən istifadə etmək, dağıtmaq yox qorumaq, qaranlığı çağırmaq yox onu uzaqlaşdırmaq və insanın ətrafında xeyirli bir sahə yaratmaq.
Bunlar da maraqlıdır
