Mərc edən insanın ən çox işlətdiyi cümlələrdən biri “son dəfədir” olur. Kənardan bu söz peşmanlıq kimi görünür, amma əslində çox vaxt bu, problemin bitdiyini yox, davam etdiyini göstərir. Çünki o adam doğrudan da özünə inanmaq istəyir. O düşünür ki, bu dəfə sondur, bir dəfə də oynayıb ya uduzduğunu geri qaytaracaq, ya da sonra dayanacaq. Amma məhz bu düşüncə asılılığın əsas mexanizmlərindən biridir. İnsan problemi idarə etdiyini sanır, əslində isə problem onu idarə edir.
Bu cümlənin arxasında çox vaxt iki şey dayanır: utanma və özünü aldatma. Mərc edən insan yaxınlarının gözündə tam nəzarətsiz görünmək istəmir. Ona görə “son dəfədir” deyərək həm qarşısındakını sakitləşdirməyə, həm də öz vicdanını yüngülləşdirməyə çalışır. Bu, bir növ daxili bəraət formasıdır. Yəni o, “mən asılı deyiləm, sadəcə bir dəfə səhv etdim” mesajı verir. Halbuki eyni söz dəfələrlə təkrarlanırsa, bu artıq səhv yox, dövrədir.
Psixoloji olaraq burada itkiləri geri qaytarmaq illüziyası da böyük rol oynayır. Mərc edən insan uduzduqca dayanmaq əvəzinə daha çox inanmağa başlayır ki, növbəti dəfə vəziyyəti düzəldəcək. Oyun onu həm maddi, həm də emosional olaraq sıxsa da, beyin hələ də çıxış yolunu elə oyunun özündə axtarır. Bu da paradoks yaradır: zərər verən davranış eyni zamanda “həll yolu” kimi görünür. “Son dəfədir” sözü də məhz bu paradoksun bir hissəsidir.
Əgər biri bu sözü bir dəfə yox, davamlı deyirsə, artıq vədə yox, davranışa baxmaq lazımdır. Həqiqi dəyişiklik sözlə yox, konkret addımla görünür: oynamama dövrü, borcların açıq etirafı, yardım axtarmaq, maliyyəni nəzarətə vermək, şifrəsiz və gizlətməsiz həyat. Bunlar yoxdursa, “son dəfədir” sadəcə növbəti mərc üçün vaxt qazanmaq cümləsinə çevrilir.
Bunlar da maraqlıdır
