Bir gün telefonunuza xaladan, dayıdan, əmioğlundan və ya illərdir yalnız bayramlarda danışdığınız uzaq qohumdan zəng gəlir. Hal-əhvaldan sonra qarşı tərəf səsini bir qədər alçaldıb soruşur:
“Bəs o pul məsələsi nə oldu?”
Siz əvvəlcə hansı puldan danışıldığını anlamırsınız. Bir neçə saniyəlik sükut yaranır. Sonra məlum olur ki, əriniz sizin adınızı çəkərək qohumunuzdan borc istəyib. Birinə uşağın xəstələndiyini deyib, digərinə evdə təcili təmir olduğunu, başqasına isə işində müvəqqəti çətinlik yarandığını söyləyib. Hamısına da eyni sözü verib: “Arvadım bilir, narahat olmayın”.
Halbuki sizin heç nədən xəbəriniz yoxdur.
İnsanı ən çox yandıran təkcə borcun məbləği olmur. Adamı içindən yeyən odur ki, sizin adınızdan danışılıb, ailənizin etibarı ortaya qoyulub, qohumlarınızın qarşısında üzünüzə söz gətirilib. Siz evinizdə hər şeyin qaydasında olduğunu düşünərkən, əriniz arxanızca qapı-qapı düşüb borc istəyib.
Azərbaycan ailəsində qohumun qapısını döymək asan məsələ deyil. Pul istəmək bir yana, onu həyat yoldaşından gizlətmək adamı ikiqat xəcalət içində qoyur. Çünki sabah toyda, yasda, bayram süfrəsində həmin adamlarla yenə üz-üzə gələcəksiniz. Siz çay süzəndə onlar bəlkə də verdikləri pulu düşünəcəklər. Siz gülümsəyəndə gözünüzün içinə baxıb “doğrudan xəbəri yoxdur, yoxsa özünü bilməməzliyə vurur?” deyə tərəddüd edəcəklər.
Ən ağır tərəfi də budur: insan öz qohumunun yanında yad adam vəziyyətinə düşür.
Əriniz bunu etiraf edəndə bəlkə belə deyəcək:
“Səni narahat etmək istəmədim.”
“Bir-iki günə qaytaracaqdım.”
“Qohumundur da, nə olub?”
“Məsələni böyütmə.”
Amma məsələ artıq böyüyüb. Çünki puldan qabaq etibar borca götürülüb. Borc bəlkə ödənəcək, amma sizin adınızdan deyilən yalanın izi asan silinməyəcək.
Əgər bu pul qumara, mərcə və ya kazinoya gedibsə, vəziyyət daha təhlükəlidir. Qumar asılılığı olan insan bir müddətdən sonra öz cibində pul tapmayanda başqasının cibinə yol axtarır. Əvvəl dostundan alır, sonra qardaşından, daha sonra həyat yoldaşının qohumlarına üz tutur. Pul istəyərkən də həqiqəti demir. Çünki “qumarda uduzmuşam” desə, heç kim ona etibar etməz. Buna görə uşağın, xəstəliyin, evin, hətta sizin adınızın arxasında gizlənir.
Belə adamın dili çox vaxt yağlı olur. Birinə “bacımın təcili işi düşüb” deyir, digərinə “ailədə problem var, heç kim bilməsin” söyləyir. Hər qohuma ayrı nağıl danışır. Bir müddət sonra isə yalanın ayağı yer tutmur, bütün yollar gəlib sizin qapınıza çıxır.
Bu xəbəri eşidəndə ilk istəyiniz qohumunuza zəng edib üzr istəmək ola bilər. Bəlkə xəcalətdən yerə girmək istəyəcəksiniz. Amma əvvəlcə özünüzü günahlandırmayın. Sizin xəbəriniz olmadan alınan borca görə siz yalan danışmamısınız. Sizin adınızdan istifadə olunubsa, xəcalət çəkməli olan siz deyilsiniz.
Qohumlarınıza sakit və açıq danışın:
“Mənim bu borcdan xəbərim olmayıb. Mənim adımdan deyilən sözləri təsdiqləmirəm. Xahiş edirəm, bundan sonra mənimlə danışmadan ona pul verməyin.”
Bu cümləni demək çətindir. Adam düşünür ki, ailəsinin sirrini açır, ərini el içində biabır edir. Amma sirr adı altında gizlədilən hər borc sabah daha böyük dava ilə üzə çıxır. Bu gün qohuma həqiqəti demək ağırdırsa, sabah on nəfərin qarşısında “mən bilmirdim” demək daha ağır olacaq.
Ərinizlə danışanda “niyə etdin?” sualına ilişib qalmayın. Çünki cavabını müxtəlif bəhanələrlə bəzəyə bilər. Daha vacib suallar var:
Kimlərdən pul alıb?
Ümumi məbləğ nə qədərdir?
Sizin adınızı başqa harada çəkib?
Pul nəyə xərclənib?
Kimə nə vaxt qaytaracağını deyib?
Sizin və uşaqların adına hər hansı borc, kredit və ya öhdəlik yaradılıbmı?
Cavabları yarımçıq qəbul etməyin. “Bir-iki nəfərdir”, “çox deyil”, “özüm həll edəcəyəm” kimi sözlər məsələnin üstünü örtmək üçündür. Bir borc üzə çıxıbsa, bəzən arxasında görünməyən başqa borclar da olur. Düyünün bir ucunu tapmısınızsa, qalanını da açmaq lazımdır.
Bu məqamda ən böyük səhv bütün qohumların pulunu gizlicə ödəməyə çalışmaqdır. Qadın düşünür ki, “adım batmasın, ailəm bilməsin, söz-söhbət böyüməsin”. Öz qızılını satır, maaşını verir, bəzən özü borc götürüb ərinin borcunu bağlayır. Beləcə, ocağın üstünü küllə örtür. Amma alov altda qalır.
Əgər əriniz hər dəfə borc alır, siz də onun arxasınca süpürgə çəkib izləri silirsinizsə, o, etdiyi hərəkətin ağırlığını tam hiss etmir. Çünki bilir ki, axırda siz qohumların qarşısında xəcalət çəkəcək, birtəhər pul tapıb məsələni bağlayacaqsınız. Bu, ona kömək etmək deyil; onun məsuliyyətsizliyinə çiyin verməkdir.
Ər-arvad olmaq bir-birinin yükünü daşımaqdır, amma biri yükü gizlicə yığıb o birinin belinə atırsa, bunun adı ailə həmrəyliyi deyil. Ailə bir nəfərin borc aldığı, o birinin də başıaşağı qalıb qaytardığı yer olmamalıdır.
Ərinizdən tələb edin ki, borc aldığı hər qohumla özü danışsın. Həqiqəti desin, üzr istəsin və real ödəmə planı təqdim etsin. “Sabah qaytaracağam”, “gələn həftə düzələcək” kimi havadan asılı vədlər yox, gəlirinə uyğun konkret plan olsun. Əgər pulu qumara xərcləyibsə, yalnız borc planı yetərli deyil. Qumar dayanmadan borc bağlanmaz; bir çuxur doldurular, o biri qazılar.
Qohumlarınıza da aydın şəkildə bildirin ki, mərhəmət edib yenidən pul verməsinlər. Çünki asılı insan köhnə borcu ödəmək adı ilə yeni borc ala bilər. Birindən götürüb o birinə verər, sonra üçüncünün qapısını döyər. Beləcə, borc əl dəyişər, amma yerində qalar.
Bəzən qohumlar da qadını çətin vəziyyətdə qoyur:
“Ərindir, sən bilməli idin.”
“Biz sənə görə verdik.”
“İndi ailəlikcə qaytarın.”
Belə sözlər adamın yarasına duz basır. Amma sakitcə demək lazımdır ki, sizin xəbəriniz və razılığınız olmayıb. Borcun hüquqi tərəfi ayrıca qiymətləndirilə bilər, amma mənəvi baxımdan siz gizli razılaşmanın tərəfi deyilsiniz. Özünüzü sırf “el nə deyər” qorxusuna görə ömürlük borclu saymayın.
Əgər əriniz məsələ üzə çıxandan sonra sizi günahlandırırsa, qohumlarınıza həqiqəti deməyinizə əsəbiləşirsə və “məni biabır etdin” deyirsə, burada dayanıb düşünmək lazımdır. Sizi xəbərsiz qoyan, adınızdan istifadə edən, qohumlarınızı aldadan özü olduğu halda xəcalətin yükünü sizin çiyninizə qoymağa çalışır. Qazanı özü qaraldıb, hisini sizin üzünüzə sürtmək istəyir.
Bir ailənin abrını həqiqəti deyən qadın yox, yalanla borc alan kişi təhlükəyə atır.
Bu hadisədən sonra sənədlərinizi, bank kartlarınızı, mobil imza məlumatlarınızı və təsdiq kodlarınızı qoruyun. Qohumlara xəbər verdiyi kimi, sabah sizin adınıza kredit üçün də cəhd göstərə bilər. “O mənim ərimdir, belə şey etməz” cümləsi artıq əvvəlki qüvvəsini itirib. Çünki etməyəcəyini düşündüyünüz bir hərəkəti artıq edib.
İnsan bəzən öz evində yorğanına görə ayağını uzatmır, həyat yoldaşının gizlətdiyi borclara görə yığışıb qalır. Telefon zəng çalanda ürəyi düşür, qohum görəndə gözünü qaçırır, hər söhbətin sonunda pul məsələsinin açılacağından qorxur. Bu yükü daşıya-daşıya qadının beli yox, ruhu əyilir.
Ərinizə dəstək olmaq istəyirsinizsə, onun yalanlarını örtməyin. Həqiqəti açıqlamasına, borclarını siyahıya almasına, qumar və ya başqa asılılıq varsa müalicəyə başlamasına kömək edin. Amma adınızı, qohumlarınızı və gələcəyinizi onun növbəti “bir dəfəlik” borcuna girov qoymayın.
Qohumdan alınan pul bir gün qaytarıla bilər. Araya düşən soyuqluq da zamanla keçə bilər. Amma qadın öz evində sözünün, adının və etibarının dəyərsizləşdirilməsinə göz yumduqca həmin evin bərəkəti də əldən gedir. Ocağı qorumaq hər yalanın üstünü örtmək deyil. Bəzən ocağı qorumağın yeganə yolu tüstünün haradan çıxdığını hamıdan əvvəl özünə etiraf etməkdir.
Bunlar da maraqlıdır
