Bəzi etiraflar insanın həyatını iki hissəyə bölür.
“Borcum var.”
Bu cümlə ağırdır.
Amma…
“Qumarda 300 min manat uduzmuşam.”
və ya
“400 min manat borcum var.”
kimi sözlər eşidəndə artıq söhbət adi maliyyə problemindən getmir. Həmin anda insanın beynindən onlarla fikir keçir.
“Bu qədər pulu necə uduzub?”
“Ömür boyu bunu necə qaytaracaq?”
“Mənim də evim, torpağım, qızıllarım gedəcək?”
“Bəlkə hər şeyi satıb onu xilas etməliyəm?”
“Bəlkə həbs olunsa, heç olmasa hər şey dayanar?”
Bu sualların heç biri qəribə deyil. Çünki yüz minlərlə manatlıq qumar borcu artıq təkcə bir insanın problemi olmur. O, bütün ailənin gələcəyini təhlükəyə salır.
Əvvəlcə dərindən nəfəs alın və heç nə satmayın
İlk reaksiya çox vaxt belə olur:
“Evi sataq.”
“Torpağı sataq.”
“Maşını sataq.”
“Qızılları çıxaraq.”
“Necə olsa, borcu bağlayaq.”
Bu qərarlar ilk baxışdan ailəni xilas etmək kimi görünür. Əslində isə çox vaxt qumar asılılığının ən təhlükəli mərhələsini başlayır. Çünki problem qumar dayanmadan borcun bağlanması deyil. Problem odur ki, borc bağlanır, amma qumar davam edir. Belə olan halda satılan torpaq geri gəlmir. Gedən qızıl geri qayıtmır. Bir neçə ay sonra isə yeni borclar yaranır.
Ən vacib sual budur:
Bu borc necə yaranıb?
Əgər əriniz:
- neçə nəfərə borclu olduğunu bilmir;
- dəqiq məbləği deyə bilmir;
- müxtəlif adamlardan faizlə pul götürübsə;
- hər gün yeni borc ortaya çıxırsa…
deməli, vəziyyət düşündüyünüzdən də ağır ola bilər. İlk iş bütün borcların tam siyahısını hazırlamaqdır.
Kimə?
Nə qədər?
Faiz neçədir?
Müddəti nə vaxtdır?
Hansı borc rəsmidir?
Hansı sadəcə şifahi razılaşmadır?
Əgər bu sualların cavabı yoxdur, ev satmaq barədə düşünmək çox təhlükəlidir.
Torpağınızı satmalısınız?
Bu sualın universal cavabı yoxdur.
Amma bir qaydanı unutmayın.
Əgər həmin torpaq satıldıqdan sonra əriniz qumar oynamağa davam edəcəksə, onda torpaq sadəcə qumar masasına köçürülmüş olacaq. Yəni torpaq borcu yox, qumarı maliyyələşdirəcək.
Əgər insan:
- qumarı dayandırıb;
- müalicəyə başlayıb;
- bütün hesablarını bağlayıb;
- borclarını gizlətmir;
- psixoloq və ya psixiatr nəzarətindədir;
- bir ildən çox oynamaqdan uzaq qala bilibsə…
onda ailə birlikdə hansı aktivin satılıb-satılmayacağı barədə düşünə bilər.
Amma aktivləri satmaq müalicənin əvvəlində deyil, çox vaxt sonunda müzakirə olunan məsələdir.
“Həbs olunsa, bəlkə düzələr?”
Bu fikir Azərbaycanda düşündüyümüzdən daha çox səslənir.
Əslində isə hər borc insanı həbs etdirmir.
Əgər söhbət mülki borcdan gedirsə, təkcə borcu ödəyə bilməmək avtomatik olaraq həbs demək deyil. Lakin vəziyyət dəyişə bilər, əgər borcla yanaşı saxtakarlıq, özgənin əmlakını qanunsuz mənimsəmə, etibardan sui-istifadə və ya başqa cinayət tərkibli əməllər varsa. Belə hallarda hüquqi məsuliyyət yarana bilər və konkret vəziyyət hüquqşünas tərəfindən qiymətləndirilməlidir.
Bəzi qadınlar düşünür:
“Həbs olunsa, heç olmasa oynaya bilməyəcək.”
Bu, çıxış yolu deyil. Həbs asılılığı müalicə etmir. Sadəcə insanın həyatına başqa problemlər əlavə edir.
Bütün borcları ödəmək sevgidirmi?
Çox qadın belə düşünür: “Sevirəmsə, yanında olmalıyam.”
Bəli. Yanında olmaq vacibdir.
Amma…
Qumar borcunu ödəmək həmişə dəstək demək deyil. Bəzən bu, asılılığın davam etməsinə şərait yaratmaq olur. Psixologiyada buna “xilasetmə davranışı” deyilir. İnsan etdiyi hər səhvin nəticəsini özü yaşamır. Çünki ailəsi onu xilas edir. Nəticədə dəyişmək üçün motivasiya da zəifləyir.
“Mən olmasam, onu öldürərlər”
Bəzən bu qorxu həqiqətən real ola bilər.
Əgər borclar qanunsuz faiz verən şəxslərədirsə…
təhdidlər varsa…
zorakılıq riski yaranıbsa…
bu vəziyyəti gizlətmək olmaz. Belə hallarda ailə təkbaşına məsələni həll etməyə çalışmamalıdır. Hüquqi məsləhət almaq və təhlükəsizlik planı qurmaq daha vacibdir.
Uşaqların gələcəyini xilas etmək, yoxsa ərinizi?
Ən ağır seçim budur.
Bir tərəfdə həyat yoldaşınız dayanır.
Digər tərəfdə isə uşağınızın pulu…
eviniz…
torpağınız…
gələcəyiniz…
Heç kim kənardan sizə “mütləq sat” və ya “qəti satma” deyə bilməz. Amma bir şeyi unutmaq olmaz. Əgər bütün ailənin gələcəyi bir nəfərin davam edən asılılığını maliyyələşdirmək üçün qurban verilirsə, o zaman artıq söhbət sevgidən yox, ümumi fəlakətdən gedir.
O, həqiqətən dəyişmək istəyirmi?
Bunu söz yox, davranış göstərir.
Özünüzə bu sualları verin.
- Bütün borcları tam açıqlayıbmı?
- Telefonunu və bank hesablarını gizlətmirmi?
- Kazino hesablarını bağlayıbmı?
- Psixoloqa və ya psixiatra getməyə razıdırmı?
- Öz maaşını ailə nəzarətinə verməyə hazırdırmı?
- Yeni borc götürməyəcəyinə dair real addımlar atıbmı?
Əgər bunların cavabı “yox”dursa…
onda torpaq satmaq sadəcə yeni qumar kapitalı yaratmaq riski daşıyır.
Bəzən ən böyük kömək pul verməmək olur
Bu cümlə ilk baxışdan qəddar görünə bilər. Amma aşağıdakı ssenarini təsəvvür edin:
Siz torpağı satırsınız.
250 min manat borc bağlanır.
Üç ay sonra o yenidən oynayır.
Bu dəfə 80 min manat uduzur.
Artıq torpaq yoxdur.
Qızıllar yoxdur.
Pul yoxdur.
Borclar isə yenidən başlayır.
Belə hekayələr təəssüf ki, qumar asılılığında nadir deyil. Ona görə də ilk məqsəd borcu yox etmək yox, qumarı dayandırmaq olmalıdır. Əks halda ödənilən hər böyük məbləğ növbəti oyunun giriş haqqına çevrilə bilər. Bəzən insanın həyatını dağıdan qumarda uduzduğu yüz min manat olmur. Onu həqiqətən məhv edən, həmin pulu geri qaytaracağına kor-koranə inanmasıdır. Ailə isə həmin inamın sponsoruna çevrilməməlidir. Əgər bir gün ev, torpaq və qızıllar satılacaqsa, bu qərar ümidsizliyin içində yox, hüquqi və maliyyə vəziyyəti tam aydınlaşdırıldıqdan, asılılıqla bağlı real müalicə başlanıldıqdan və dəyişiklik davranışla sübut edildikdən sonra verilə bilər. Yoxsa satılan torpaq bir ailəni yox, sadəcə növbəti qumar raundunu maliyyələşdirə bilər.
Bunlar da maraqlıdır
