Amma həmişə belə deyil.<\/p>\n\n\n\n
Bəzən gördüyümüz həmin üstün statistikanı yaradan səbəb komandanın həqiqətən daha güclü oynaması yox, hesabda geridə olmasıdır<\/strong>. Futbol analitikasında buna “score effects” – hesab effektləri<\/strong> deyilir.<\/p>\n\n\n\n Sadə dillə desək, hesab dəyişəndən sonra komandaların oyuna münasibəti də dəyişir və bu dəyişiklik topa sahibolma, zərbə, künc zərbəsi, pressinq, xG və başqa statistik göstəricilərə təsir edir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Məsələn, 0:0 zamanı iki komanda başqa cür oynayır. A komandası 1:0 qabağa keçəndən sonra isə eyni futbolçular birdən daha ehtiyatlı davranmağa başlayırlar. B komandası əksinə, risk etməyə məcbur olur. Statistikada yaranan dəyişiklik də məhz score effect<\/strong>dir.<\/p>\n\n\n\n Bu iki anlayışı bir-birindən ayırmaq vacibdir.<\/p>\n\n\n\n Game state<\/strong> matçın həmin andakı hesab vəziyyətidir:<\/p>\n\n\n\n Score effects<\/strong> isə həmin hesab vəziyyətinin komandaların davranışında yaratdığı dəyişiklikdir.<\/p>\n\n\n\n Məsələn, “Barselona” 30-cu dəqiqədə 1:0 önə keçir. Burada 1:0 game state-dir<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n “Barselona” bundan sonra əvvəlki qədər adamla irəli getmir, müdafiədə daha sıx dayanır, rəqib isə hücuma daha çox futbolçu göndərir. Nəticədə rəqibin topa sahibolması və zərbələri artır. Bax bu artıq score effects<\/strong>dir.<\/p>\n\n\n\n Futbol statistikasında bu anlayış çox vacibdir. Çünki matçın yekun rəqəmlərinə baxıb hesabın həmin rəqəmləri necə yaratdığını nəzərə almasaq, tamamilə yanlış nəticəyə gələ bilərik.<\/p>\n\n\n\n 12 may 2024-cü ildə Premyer Liqada “Mançester Yunayted” – “Arsenal” qarşılaşmasına baxaq.<\/p>\n\n\n\n Leandro Trossard 20-ci dəqiqədə “Arsenal”ı 1:0 önə keçirdi. Daha qol olmadı və matç:<\/p>\n\n\n\n Mançester Yunayted – Arsenal 0:1<\/strong><\/p>\n\n\n\n hesabı ilə başa çatdı.<\/p>\n\n\n\n Amma yekun statistikaya baxanda maraqlı mənzərə yaranır:<\/p>\n\n\n\n “Mançester Yunayted” – 54,2% topa sahibolma<\/strong><\/p>\n\n\n\n “Arsenal” – 45,8%<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zərbələr:<\/p>\n\n\n\n “Mançester Yunayted” – 14<\/strong><\/p>\n\n\n\n “Arsenal” – 11<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Təkcə bu rəqəmlərə baxıb:<\/p>\n\n\n\n “Yunayted oyuna nəzarət edib, Arsenal təsadüfən qalib gəlib”<\/p>\n\n\n\n demək olarmı?<\/p>\n\n\n\n Xeyr.<\/p>\n\n\n\n Çünki matçın 70 dəqiqəsi “Arsenal”ın 1:0 öndə olduğu game state-də<\/strong> keçirilib. “Yunayted” qol vurmalı idi, “Arsenal” isə mütləq ikinci qol dalınca qaçmağa məcbur deyildi.<\/p>\n\n\n\n Başqa sözlə, yekun statistikanın bir hissəsini məhz hesab özü yaradıb.<\/p>\n\n\n\n Bu o demək deyil ki, “Yunayted”in bütün hücumları saxta idi və ya “Arsenal” bilərəkdən topu tamamilə verdi. Sadəcə statistikanı hesabdan ayrı oxumaq olmaz.<\/p>\n\n\n\n 26 aprel 2024-cü ildə Arda Güler 29-cu dəqiqədə “Real Madrid”i “Real Sosyedad” qarşısında 1:0 önə keçirdi.<\/p>\n\n\n\n Matç həmin hesabla da bitdi:<\/p>\n\n\n\n Real Sosyedad – Real Madrid 0:1<\/strong><\/p>\n\n\n\n Yekun rəqəmlər isə belə idi:<\/p>\n\n\n\n “Real Sosyedad” – 56% topa sahibolma, 9 zərbə, 11 künc zərbəsi<\/strong><\/p>\n\n\n\n “Real Madrid” – 44% topa sahibolma, 5 zərbə, 3 künc zərbəsi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Bir mərc oyunçusu yalnız statistikaya baxsa deyə bilər:<\/p>\n\n\n\n “Real Sosyedad 11 korner vurub, 9 dəfə qapıya zərbə endirib, top da əsasən onlarda olub. Real Madrid necə qalib gəlib?”<\/p>\n\n\n\n Cavabın bir hissəsi yenə score effects-dir.<\/p>\n\n\n\n “Real Madrid” 29-cu dəqiqədən sonra qol axtaran tərəf deyildi. Qolu axtarmalı olan “Real Sosyedad” idi.<\/p>\n\n\n\n Ona görə “Sosyedad” daha çox top aldı, daha çox hücum etdi, daha çox künc zərbəsi qazandı.<\/p>\n\n\n\n Bu statistika həqiqidir. Amma onun niyə yarandığını<\/strong> da bilməliyik.<\/p>\n\n\n\n Təsəvvür edək ki, “Barselona” – “Deportivo” oyununun ilk 25 dəqiqəsidir.<\/p>\n\n\n\n Hesab 0:0-dır.<\/p>\n\n\n\n “Barselona” hücum edir, amma müdafiəçilərindən birini tamamilə irəli atmaq məcburiyyətində deyil. “Deportivo” da əks-hücum imkanını gözləyir, amma bütün komandanı cərimə meydançasına yığmayıb.<\/p>\n\n\n\n Çünki hər iki tərəfin hələ itirəcəyi bir şey var.<\/p>\n\n\n\n 0:0 zamanı qol vurmaq lazımdır, amma qol buraxmamaq da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir.<\/p>\n\n\n\n İndi fərz edək ki, 30-cu dəqiqədə “Barselona” 1:0 önə keçir.<\/p>\n\n\n\n Oyunun riyaziyyatı dəyişdi.<\/p>\n\n\n\n “Barselona” üçün bundan sonra 0:0-dakı qədər risk etməyə ehtiyac yoxdur<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n “Deportivo” üçün isə tam əksi baş verir: artıq heç nə etmədən 90-cı dəqiqəni gözləsə, oyunu uduzacaq.<\/p>\n\n\n\n Bu səbəbdən iki komandanın riskə münasibəti bir-birindən ayrılır.<\/p>\n\n\n\n Azarkeşlər bunu tez-tez görürlər.<\/p>\n\n\n\n Komanda ilk hissədə əla oynayır. 35-ci dəqiqədə qol vurub 1:0 önə keçir.<\/p>\n\n\n\n İkinci hissədə isə sanki başqa komanda meydana çıxır.<\/p>\n\n\n\n Top rəqibdədir.<\/p>\n\n\n\n Öndə olan komanda geri çəkilib.<\/p>\n\n\n\n Künc zərbələri bir-birinin ardınca gəlir.<\/p>\n\n\n\n Azarkeş əsəbiləşir:<\/p>\n\n\n\n “Bunlar niyə oynamırlar? Birinci hissədə rəqibi buraxmırdılar axı!”<\/p>\n\n\n\n Bəzən bunun cavabı çox sadədir: çünki artıq məqsəd dəyişib.<\/strong><\/p>\n\n\n\n 0:0 zamanı qol vurmaq üç xal qazanmaq üçün lazım idi.<\/p>\n\n\n\n 1:0-dan sonra isə üç xal artıq komandanın əlindədir. İndi əsas məqsədlərdən biri həmin üstünlüyü qorumağa çevrilir.<\/p>\n\n\n\n Komanda daha az futbolçu ilə hücuma çıxa bilər, müdafiə xəttini bir qədər geri çəkə bilər, top itkisindən sonra əvvəlki qədər aqressiv pressinq etməyə bilər və rəqibə öz qapısından uzaq zonalarda top saxlamağa icazə verə bilər.<\/p>\n\n\n\n StatsBomb-un score effects üzrə təhlilində də eyni ümumi tendensiya göstərilir: öndə olan komandalar adətən bir qədər geri çəkilir və daha az zərbə vurur, geridə olan komandalar isə xüsusilə vaxt azaldıqca daha çox hücum və zərbə etməyə başlayırlar.<\/p>\n\n\n\n Score effects məhz topa sahibolma statistikası ilə bağlı çox insanı aldadır.<\/p>\n\n\n\n Hesab:<\/p>\n\n\n\n A komandası 1:0 B komandası<\/strong><\/p>\n\n\n\n Topa sahibolma:<\/p>\n\n\n\n A – 38%<\/p>\n\n\n\n B – 62%<\/p>\n\n\n\n Adam dərhal deyir:<\/p>\n\n\n\n “B komandası oyunu götürüb əlinə.”<\/p>\n\n\n\n Bəlkə.<\/p>\n\n\n\n Amma başqa variant da var.<\/p>\n\n\n\n A komandası deyir:<\/p>\n\n\n\n “Top səndə olsun. Öz meydançanda sağa-sola ötür. Mən sənə cərimə meydançamın ortasında boşluq verməyəcəyəm.”<\/p>\n\n\n\n B komandası isə geridə olduğu üçün topu daim geri qaytarmaq məcburiyyətindədir.<\/p>\n\n\n\n Beləcə 62 faiz topa sahib olur.<\/p>\n\n\n\n Amma həmin 62 faizin böyük hissəsi stopperlə yarımmüdafiəçi arasında ötürmələrdən ibarətdirsə, bu real təhlükə yaratmaya bilər.<\/p>\n\n\n\n 2009-cu ildə peşəkar İspaniya futbolu üzərində aparılmış araşdırmada da topa sahibolmanın komanda hesabda geridə olanda daha yüksək<\/strong> olduğu müəyyənləşdirilmişdi. Müəlliflər buna görə matç statistikasını qiymətləndirərkən hesab vəziyyətini ayrıca nəzərə almağın vacibliyini vurğulayırdılar.<\/p>\n\n\n\n Yəni bəzən topa daha çox sahib olmağın səbəbi güclü olmaq deyil.<\/p>\n\n\n\n Uduzmaqdır.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Çünki vaxt onun əleyhinə işləyir.<\/p>\n\n\n\n 15-ci dəqiqədə 0:1 geridə olan komandanın tələsməyə ehtiyacı yoxdur.<\/p>\n\n\n\n 85-ci dəqiqədə 0:1 geridədirsə, vəziyyət tamam başqadır.<\/p>\n\n\n\n Artıq futbolçu düşünmür:<\/p>\n\n\n\n “Bir az da ötürək, ideal qol vəziyyəti yaransın.”<\/p>\n\n\n\n Düşünür:<\/p>\n\n\n\n “Topu cərimə meydançasına çatdır.”<\/p>\n\n\n\n Nəticədə uzaqdan zərbələr artır.<\/p>\n\n\n\n Cinahdan asmalar artır.<\/p>\n\n\n\n Standart vəziyyət axtarılır.<\/p>\n\n\n\n Müdafiəçi də hücuma gedir.<\/p>\n\n\n\n Künc zərbələrinin sayı artır.<\/p>\n\n\n\n Hətta qapıçı son dəqiqələrdə künc zərbəsi zamanı rəqib cərimə meydançasına gedə bilər.<\/p>\n\n\n\n Buna görə geridə olan komandanın zərbə sayı sürətlə arta bilər.<\/p>\n\n\n\n Amma vacib sual budur:<\/p>\n\n\n\n O zərbələrin keyfiyyəti necədir?<\/strong><\/p>\n\n\n\n 20 metrdən müdafiəçinin qarşısından vurulan 5 zəif zərbə bir qapıçı ilə üzbəüz vəziyyətdən daha təhlükəli olmaya bilər.<\/p>\n\n\n\n Məhz buna görə yalnız “zərbələr 17:6-dır” demək də kifayət etmir.<\/p>\n\n\n\n xG adi zərbə sayından daha faydalı göstəricidir, çünki hər zərbənin keyfiyyətini qiymətləndirməyə çalışır.<\/p>\n\n\n\n Amma xG də hesabdan tamamilə müstəqil deyil.<\/p>\n\n\n\n Niyə?<\/p>\n\n\n\n“Game state” və “score effects” eyni şey deyil<\/h2>\n\n\n\n
\n
Real nümunə: “Mançester Yunayted” topa daha çox sahib oldu, daha çox zərbə vurdu və uduzdu<\/h2>\n\n\n\n
Daha aydın nümunə: “Real Sosyedad” – “Real Madrid”<\/h2>\n\n\n\n
Hesab 0:0 olanda komandalar başqa cür oynayırlar<\/h2>\n\n\n\n
1:0 öndə olan komanda niyə birdən “pis oynamağa” başlayır?<\/h2>\n\n\n\n
“Top onlardadır” həmişə “oyunu onlar idarə edir” demək deyil<\/h2>\n\n\n\n
Geridə qalan komanda niyə daha çox zərbə vurur?<\/h2>\n\n\n\n
Score effects xG<\/a>-ni də təsirləndirə bilər<\/h2>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/azbetsport.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/azbetsport_pauline-sophie-grabosch-768x653.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/azbetsport.com\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/azbetsport_9756-768x477.png\")
![\"\"](\"https:\/\/azbetsport.com\/wp-content\/uploads\/2025\/08\/azbetsport_9754.png\")